Ses Nedir Nasıl oluşur, Sesin Katı Sıvı ve Gaz ile karşılaştırılması, Ses Nasıl Ölçülür, İnsanın duyabileceği Ses Frekans Aralığı, İnce ve Kalın Ses Nasıl oluşur, Yankı Nedir, Akustik nedir Radar ve Sonra Hakkında Bilgi

SES  
    Doğada meydana gelen olaylar ve çevremizdeki varlıklar ses çıkarırlar. Kulağımıza gelen bu sesler beynimize iletilir. Beynimiz tarafından anlama dönüştürülür. Böylece gelen sesin anlamına göre tepki veririz.

• İnsanlar birbirleriyle iletişim kurabilmek için seslerini kullanırlar. Bazı sesler insanları mutlu ederken bazı sesler de insanları rahatsız eder. Örneğin, taşıtların ve iş makinelerinin çıkardığı sesler insanları rahatsız eder. Bu seslerin şiddeti yüksektir.

• Fısıltı halinde konuşan bir insanın sesinin şiddeti düşük, jet motorunun çıkardığı sesin şiddeti yüksektir.

• Konuşma ve işitme engelli insanlar iletim kurabilmek için ses yerine el, yüz ve vücut mimiklerini kullanırlar.

• Ses hayvanların yaşamında da oldukça önemlidir. Hayvanlar iletişim kurabilmek ve tepki göstermek için çeşitli sesler çıkarırlar.

SES NASIL OLUŞUR?

    Titreşen bir nesnenin başlattığı titreşimler dizisine ses denir. Sesin oluşabilmesi için titreşim hareketi gereklidir. Titreşim bir nesnenin ileri geri hareketidir. Titreşim yapan ses kaynakları havayı titreştirir. Titreşen hava yayılarak kulağımıza gelir ve bir etki oluşturur. Böylece ses işitilir.

Sesin Katılarda Yayılması

1. Sesin duvardan geçmesi: Yan dairede yaşayan komşunuzun sesini duymuşsunuzdur. Ses duvardan geçmesi, sesin katı maddelerde yayıldığını gösterir.

2. Tren raylarındaki sesler: Tren rayına kulağımızı dayadığımızda trenin sesini duymamız.

3. Plastik bardaktan telefon deneyi: İki plastik bardak ortasından delinerek iple birbirine bağlanır. İp üzerinden sesin yayılması sağlanmış olur. Ağzımızdan çıkan ses plastik bardağa çarpar, bardaktan ipe iletilen ses diğer bardakta tekrar sese dönüşür. Bu sayede bardak ve ipten sesin iletilmesi sağlanmış olur.

4. Sıraya başımızı koyup, kalemle sıraya vurma: Kulağımızı sıraya dayayarak kalem ya da herhangi bir cisimle sıraya vurduğumuzda sesi duyabiliriz. Sırada oluşan ses kulağımızın içinde gibi hissederiz. Burada oluşan ses daha iyi iletilmiştir.

5. Bir matkapla duyarı delerken sesin yayılması: Üst katta matkapla duvarı delen kişinin yaptığı ses evin her tarafında duyulur.

Sesin Sıvılarda Yayılması:

1. Su içinde bulunan yunus ve balinanın haberleşmesi: Suda yaşayan canlılardan bazıları çıkardıkları sesler ile haberleşmektedirler. Yunus ve balina bu şekilde haberleşen canlılardır.

2. Su içinde vurduğumuz taşların işitebilmemiz: Su içerisinde yüzerken, suyun içine başınızı sokup iki elimizle su içinde taşı birbirine vurduğumuzda taşların sesini duyabiliriz.

3. Gemilerde kullanılan sonar cihazı: Gemilerde bulunan sonar cihazı sesin yansımasından yararlanılarak yapılmıştır.

4. Denizde yüzen taşıtların motor sesini su içinde iken duyabiliriz: Deniz içindeki dalgıçlar suyun üzerinde çalışan motorun oluşturduğu sesi duyabilmektedirler.

SESİN GAZLARDA YAYILMASI:

1. Konuşmaları duyabilmemiz: İnsanların konuşmaları sesin havada yayılması ile gerçekleşmektedir.

2. Televizyon, radyo hoparlöründen çıkan sesler: Hoparlörden çıkan sesler  önce hoparlördeki kağıdı titreştirir. Bu kâğıdın hareketi sonucu hava içindeki tanecikleri titreştirir. Bu şekilde oluşan ses dalgaları hava aracılığı ile kulağımıza kadar gelir.

3. Yıldırım ve şimşek olayı: Gökyüzünde şimşek veya yıldırım olayı oluştuğunda, sesi her yere yayılır. Bu seslerin yayılması hava yolu ile olur.

4. Sokakta oluşan gürültü: Sokakta çalışan bir iş makinesinin gürültüsü evimize kadar gelmektedir.

Canlıların Duyduğu Ses Frekans Aralıkları

Frekans veya titreşim sayısı bir olayın birim zaman (tipik olarak 1 saniye) içinde hangi sıklıkla, kaç defa tekrarlandığının ölçümüdür, matematiksel ifadeyle periyodun çarpmaya göre tersidir.

Bir olayın frekansını ölçmek için o olayın belirli bir zaman aralığında kendini kaç kere tekrar ettiği sayılır, sonra bu sayı zaman aralığına bölünerek frekans elde edilir.

SI birim sisteminde frekans, Hertz (Hz) ile gösterilir. Bir Hertz, bir olayın saniyede bir tekrarlandığı anlamına gelir. Olayın iki Hertzlik bir frekansa sahip olması ise, olayın saniyede kendini iki kere yinelediğini ifade eder. Frekansı ölçmenin başka bir yolu ise olayın kendini tekrar etmesi arasında geçen süreyi tayin etmektir zira frekans bu sürenin çarpmaya göre tersi olduğundan dolaylı olarak elde edilebilir. İki yineleme arasında geçen süreye periyot denir ve fizikte genellikle T ile gösterilir.

İnsan kulağı 20-20.000 Hz aralığındaki titreşimlere tepki gösterir. Diğer canlılar ise;

• İnsan = 20 – 20.000 Hz
• Mavi balina = 2 – 20 Hz
• Katil balina = 0,5 – 125.000Hz
• Fil = 1 Hz ile 20.000Hz
• Gergedan = 5 Hz te birbirlerine sinyal gönderirler
• Güvercin = 0,1 kadar düşük sesleri duyabilir.
• Fare=1000 – 100.000 Hz
• Kedi=100 – 60.000Hz
• Yarasa = 2000Hz ile 110.000Hz arasındadır.
• Köpek =65 – 45.000Hz

İNCE VE KALIN SES NASIL OLUŞUR

İnce sesi kalın sesten ayıran özelliktir. Bir sesin ince veya kalın olması, o ses kaynağının titreşim sayısına bağlıdır.

     Bir ses kaynağının bir saniyedeki titreşim sayısına frekans denir. Frekans birimi hertzdir. Hz ile gösterilir. Ses kaynakları çok hızlı titreşirlerse ince (tiz), az titreşirlerse kalın(pes) ses verir. Yani frekansı büyük olan ses, frekansı küçük olan sesten daha incedir.  

YANKI

Ses dalgalarının bir engele çarptıktan sonra yansıyıp geri dönmesi olayına yankı denir.  Bir engele ses dalgalarını gönderip engelden yansıyan sesin, tekrar geri dönmesi arasında geçen süreden engelin uzaklığı tespit edilir.

Gemilerde deniz derinliğinin saptanması, balık sürülerinin izlenmesi, batık gemilerin yerinin saptanması için sonar cihazları kullanılır. Sonar cihazları suyun sesi iletmesi sayesinde çalışır.

    Yankı olayının gerçekleşmesi için gerekli en küçük uzaklık 20ºC de yaklaşık 17 metredir. Engelle aramızdaki uzaklık 17 metreden küçük ise, yansıyıp geri dönen ses dalgalarını ayırt  edemeyiz.

AKUSTİK(SESBİLİMİ)

Sesi inceleyen bir bilim dalıdır. Katı, sıvı veya gaz halindeki maddelerde dalga yayılımının fiziksel özelliklerini inceler. Bunlar arasında gürültüye yol açan titreşimlerin ve gürültünün kontrolü de vardır.

RADAR VE SONAR

Sonar (İngiltere’de daha önce ASDIK olarak bilinirdi), su altında ses dalgaları kullanarak yön ve uzaklık bulmaya yarayan bir sistemdir. Radar da aynı ilkeye dayanmakla birlikte ses dalgaları yerine radyo dalgalarından yararlanır.

İki sistem de temelde basittir Akustik (ses) ya da elektromanyetik (radyo) dalgalar yollanır. Bu dalgalar katı bir cisme çaptıkları zaman, bir kısmı yansır ve geri gelerek, bir ses ya da dalga yankısı oluşturur. Alınan yol, dalganın gidiş ve gelişi arasında geçen zamanla, dalganın hızı çarpılarak bulunur. Normal olarak bu, söz konusu cisme uzaklığın iki katıdır.